De Freinetinvarianten

De Freinetpedagogie is opgebouwd uit 30 invarianten. Een korte beschrijving volgt hieronder:

  1. Elk kind handelt, reageert en leeft precies volgens dezelfde principes als jij. Er is geen wezenlijk maar slechts een gradueel verschil.
  1. Groter zijn betekent niet noodzakelijk boven de anderen staan. Daarom leven we in De Beverboom tussen onze leerlingen om tot een open opvoeding te komen.
  1. Het gedrag van een kind wordt beïnvloed door zijn lichamelijke, geestelijke en sociale toestand. Zo besteden we veel aandacht aan beweging en welbevinden onder andere via de ronde en outdoor learning.
  1. Niemand, kind noch volwassene, houdt er van om autoritair gecommandeerd te worden. Onze pedagogie streeft er naar door het kind zoveel mogelijk aan het woord te laten, door het individueel en in de groep zo breed mogelijk initiatieven te laten nemen, … het kind eerder op te leiden dan te leiden.
  1. Het samenleven in min of meer georganiseerde groepen eist een zekere discipline. De kinderen begrijpen die, aanvaarden die, voeren ze uit en organiseren die discipline zelf wanneer ze er behoefte aan hebben. Vaak maken we hierbij gebruik van gezamenlijk gemaakte afspraken.
  1. Kinderen worden uitgedaagd om via eigen interesses en onderzoek hun eigen leerproces vorm te geven onder coaching van de begeleider.
  1. Geef de kinderen de mogelijkheid vrij een taak te kiezen, te beslissen op welk moment ze ermee willen beginnen en op welk ritme ze eraan werken. Wie zal een leestekst die je opdringt, mooi vinden? Als je de kinderen de vrijheid laat hun eigen tekst te kiezen, zoals wij doen via de vrije tekst, verloopt het werk in een veel gunstiger klimaat.
  1. Niemand werkt graag in het luchtledige, als een robot, dingen doen, zich plooien naar gedachten die voortkomen uit mechanisme waar hij zelf niet aan meedoet. Een kind is het trappen op een fiets op rollen vlug beu. Op een echte fiets wil het echter de hele wereld rond.
  1. Het ‘schoolwerk’ moet motiverend zijn: met plezier een vrije tekst schrijven voor de klaskrant of een tekst voor een correspondent, drukken, schilderen of wetenschappelijke proefjes doen, een uiteenzetting voorbereiden, …
  1. Freinet had als slagzin ‘weg met de scholastiek’. Hiermee bedoelde hij een manier van leren en onderwijzen die men nergens anders dan op school toepast, die buiten het leven staat, niet natuurlijk is en niet steunt op ervaren en proefondervindelijk verkennen.
  1. De normale weg tot leren is niet observatie, uitleg en demonstratie (de schoolse manier), maar wel het proefondervindelijk verkennen, de natuurlijke en universele manier.
  1. Het geheugen waar de school zoveel nadruk op legt is slechts waardevol en kostbaar wanneer het echt ten dienste van het leven staat.
  1. Je leert niet zoals men soms denkt door het bestuderen van regels en wetten, maar door ervaring. De regels en wetten zijn de vrucht van de ervaring, anders zijn ze formules zonder waarde.
  1. Intelligentie betekent voor ons: ontvankelijk zijn voor ervaringen. Hoe gevoeliger een individu is voor waarneming en ondervinding, hoe meer succeservaringen zijn gedrag beïnvloeden, des te vlugger hij vooruitgang maakt. Tenslotte ontwikkelt men intelligentie pas door in en buiten de klas het proefondervindelijk verkennen te veralgemenen, mogelijk te maken en efficiënt te maken.
  1. De school hanteert een ruime interpretatie van het begrip intelligentie: intelligentie van de handen, artistieke intelligentie, speculatieve intelligentie.
  1. Als je lessen geeft vanuit autoriteit, luistert niemand. Maar organiseer het werk zo dat het kind begint zelf te handelen, te experimenteren, te onderzoeken, te lezen, documenten te kiezen en te ordenen. Het kind zal je dan vragen stellen die hem boeien.
  1. Het kind wordt niet moe van een werk dat in lijn is met zijn leven, dat voor hem functioneel is.
  1. Niemand – kind noch volwassene – houdt van controle en sancties, die altijd ervaren worden als een inbreuk op iemands waardigheid, vooral wanneer ze publiekelijk gebeuren. De helpende houding is de enige bruikbare bij pedagogie. Maar ze veronderstelt natuurlijk dat men de werktechnieken heeft herzien, dat natuurlijke methodes de plaats van de scholastiek hebben ingenomen en dat de kinderen uit vrije wil werken, zonder autoriteit van de leerkracht.
  1. We vermijden beoordelingen en klasseringen door punten. Dit doen we onder andere door de kinderen zin in het werk te doen krijgen, zelfs behoefte aan werk; door gezonde wedijver, gesteund op uitwisseling, en groepsgerichte coöperatieve competitie te laten ontstaan.
  1. We vormen onszelf niet door de uitleg en de bewijsvoeringen van anderen, maar door de eigen actie en door zelf te experimenteren.
  1. Een kind houdt niet van kuddewerk waar het individu zich moet plooien als een robot. Een kind houdt van individueel werk, of groepswerk binnen een coöperatieve gemeenschap.
  1. Men denkt te vaak dat de Freinettechieken orde noch leiding veronderstellen, dat vrije expressie een synoniem is van losbandigheid en lasserfaire. De werkelijkheid is precies het tegenovergestelde: een complexe klas, die op hetzelfde moment met verschillend werk bezig is en waar men probeert de brute autoriteit te vermijden, heeft veel meer behoefte aan orde en discipline dan een traditionele klas, waar leerboeken en lessen de voornaamste werkinstrumenten zijn.
  1. We proberen straffen overbodig te maken door individuele gesprekken en klasgesprekken.
  1. We zetten volop in op schoolcoöperatie: de directeur, de begeleiders, de ouders, de kinderen, andere externe partners.
  1. We proberen onze klassen bewust klein te houden om de verschillende Freinettechnieken ten volle te kunnen inzetten.
  1. Door in te zetten op kleinschaligheid kunnen we optimaal werken aan onze gemeenschappelijke gedachte en de gemeenschappelijke zorg die ons verbindt.
  1. De democratie van morgen wordt voorbereid door de democratie op school. Een autoritair schoolregime kan geen democratische burgers vormen.
  1. Begeleiders en kinderen respecteren elkaar: een van de eerste voorwaarden voor een vlotte werking op school.
  1. Mogelijke weerstand tegen de pedagogische vernieuwing die het Freinetonderwijs teweegbracht, is een invariant waar we helaas rekening mee moeten houden zonder dat we dit zelf kunnen vermijden of wegwerken.
  1. Er is een invariant die al ons onderzoekend handelen rechtvaardigt en die onze acties authenticeert: het optimistische geloof in het leven.

Bronvermelding:

De Meyer, M., & Nijs, K. (2020). De invarianten – Vertaling 2020, november, 1–58. https://freinetbeweging.be/freinetbeweging/leesteksten/de-invarianten/